Γιατί μας πιάνει ναυτία στη θάλασσα; Το σώμα, ο νους και ο ρυθμός της θάλασσας

Μέσα στην καμπίνα, όλα μπορεί να φαίνονται ακίνητα, ενώ το σκάφος κινείται. Τα μάτια βλέπουν τοίχους και έπιπλα που μένουν στη θέση τους· το εσωτερικό αυτί ανιχνεύει κίνηση. Αυτή η ασυμφωνία βρίσκεται στον πυρήνα της επικρατέστερης εξήγησης για τη ναυτία στη θάλασσα: ο εγκέφαλος λαμβάνει πληροφορίες για την κίνηση που δεν συνδυάζονται όπως θα περίμενε.

Αν ανησυχείτε μήπως αδιαθετήσετε στο σκάφος, αξίζει να ξεκινήσουμε από αυτό. Η ναυτία είναι σωματική αντίδραση, όχι μέτρο του θάρρους σας ή της σχέσης σας με τη θάλασσα. Οι προσδοκίες μπορούν να επηρεάσουν το πώς τη βιώνετε και η ήρεμη αναπνοή ενδέχεται να βοηθήσει, αλλά ούτε η αισιοδοξία ούτε η χαλάρωση εγγυώνται ανακούφιση.

Μας αρέσει να βλέπουμε την ιστιοπλοΐα ως ευκαιρία να γνωρίσουμε τόσο τα κύματα γύρω μας όσο και εκείνα μέσα μας. Για να εξετάσουμε όμως αυτή την ιδέα με ειλικρίνεια, χρειάζεται να ξεχωρίσουμε τρία πράγματα: πώς αντιδρά το σώμα, πώς μπορεί ο νους να επηρεάσει την εμπειρία και τι σημαίνει ο ρυθμός ως προσωπική ή πνευματική μεταφορά.

Στο σώμα: όταν τα σήματα για την κίνηση διαφωνούν

Η αίσθηση της ισορροπίας βασίζεται σε πληροφορίες από διάφορες πηγές. Τα μάτια μεταφέρουν όσα βλέπετε. Το αιθουσαίο σύστημα στο εσωτερικό αυτί ανιχνεύει την κίνηση του κεφαλιού και τον προσανατολισμό του σε σχέση με τη βαρύτητα. Οι μύες και οι υποδοχείς της αφής δίνουν πληροφορίες για τη θέση του σώματος και τα σημεία στα οποία στηρίζεται. Συνήθως, ο εγκέφαλος συνδυάζει όλα αυτά τα σήματα χωρίς να χρειάζεται να το σκεφτείτε.

Η κίνηση του σκάφους μπορεί να δυσκολέψει αυτή τη συνηθισμένη συνεργασία. Κάτω από το κατάστρωμα, ο χώρος μπορεί να φαίνεται ακίνητος, ενώ το εσωτερικό αυτί ανιχνεύει την κίνησή του. Γενικότερα, τα σήματα που φτάνουν στον εγκέφαλο μπορεί να διαφέρουν από το μοτίβο κίνησης που περιμένει. Αυτή η αισθητηριακή σύγκρουση, που περιγράφεται και ως νευρωνική ασυμφωνία, αποτελεί την επικρατέστερη επιστημονική εξήγηση για τη ναυτία λόγω κίνησης.

Η αντίδραση δεν περιορίζεται πάντα στο στομάχι. Την αναγούλα ή τον εμετό μπορεί να συνοδεύουν ζάλη, εφίδρωση, ωχρότητα, υπνηλία και κόπωση. Η αναγνώριση αυτών των συμπτωμάτων σάς βοηθά να πείτε εγκαίρως ότι δεν αισθάνεστε καλά, αντί να περιμένετε ώσπου να μην μπορείτε πια να το κρύψετε.

Γιατί μπορεί να βοηθήσει ο ορίζοντας

Κοιτάζοντας τον μακρινό ορίζοντα, δίνετε στα μάτια ένα σημείο αναφοράς για την κίνηση του σκάφους. Αν κοιτάζετε το κινητό, ένα βιβλίο ή ασχολείστε με κάποια εργασία μέσα στην καμπίνα, δεν έχετε την ίδια οπτική πληροφορία. Ούτε το να παρακολουθείτε τα κοντινά κύματα είναι το ίδιο με το να κοιτάζετε τον ορίζοντα. Οι οδηγίες δημόσιας υγείας συνιστούν να κοιτάζετε προς τον ορίζοντα και να αποφεύγετε το διάβασμα και τις οθόνες, αν και αυτά τα μέτρα δεν βοηθούν όλους.

Ο εγκέφαλος μπορεί επίσης να προσαρμοστεί με την επαναλαμβανόμενη έκθεση στην κίνηση: έτσι συνηθίζουμε σταδιακά το κούνημα του σκάφους. Αυτή η προσαρμογή χρειάζεται χρόνο και μπορεί να αφορά συγκεκριμένα είδη κίνησης. Το ότι αισθανθήκατε καλά σε ένα ταξίδι δεν σημαίνει ότι θα νιώθετε το ίδιο με κάθε καιρό και κυματισμό στο μέλλον.

Στον νου: οι προσδοκίες επηρεάζουν, η ενοχοποίηση δεν βοηθά

Αν έχετε νιώσει ναυτία στη θάλασσα, είναι κατανοητό να αντιμετωπίζετε τον επόμενο απόπλου με επιφύλαξη. Όμως, το να περιγράφουμε τη ναυτία ως «αντίσταση του νου στο άγνωστο» είναι υπερβολή. Μετατρέπει μια σωματική αντίδραση σε κρίση για τον χαρακτήρα, σαν να ήταν βέβαιο ότι όποιος εμπιστεύεται περισσότερο τη θάλασσα θα αισθανόταν καλύτερα.

Η έρευνα δείχνει ότι οι προσδοκίες μπορούν να επηρεάσουν τη ναυτία που προκαλεί η κίνηση, αλλά η σχέση αυτή δεν ακολουθεί έναν απλό κανόνα. Σε ένα ελεγχόμενο πείραμα, οι συμμετέχοντες στους οποίους είχαν καλλιεργηθεί αρνητικές προσδοκίες ανέφεραν, απροσδόκητα, λιγότερη ναυτία από τους συμμετέχοντες στις άλλες ομάδες. Το εύρημα αυτό είναι ένας καλός λόγος να μη λέμε σε κάποιον ότι θα πάθει ναυτία επειδή την περιμένει.

Η δική μας προσέγγιση είναι να αναγνωρίζουμε την ανησυχία, χωρίς να την αφήνουμε να καθορίζει όλο το ταξίδι. Αν φοβάστε τη ναυτία, ενημερώστε τον κυβερνήτη πριν από τον απόπλου. Δεν χρειάζεται να απολογηθείτε ούτε να αποδείξετε πόσο αντέχετε. Μια σαφής συζήτηση για το πού μπορείτε να καθίσετε με ασφάλεια και τι θα κάνετε αν αρχίσουν τα συμπτώματα είναι πιο χρήσιμη από την προτροπή «απλώς χαλαρώστε».

Η αναπνοή ως βοήθημα, όχι ως δοκιμασία

Η αργή, αβίαστη αναπνοή είναι ένα από τα μέτρα αυτοβοήθειας που συνιστά το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS). Υπάρχουν επίσης περιορισμένα πειραματικά ευρήματα: σε μελέτη με 43 συμμετέχοντες επιρρεπείς στη ναυτία λόγω κίνησης, όσοι εκπαιδεύτηκαν στη διαφραγματική αναπνοή ανέφεραν λιγότερα συμπτώματα κατά τη διάρκεια μιας σύντομης εικονικής διαδρομής με σκάφος. Το αποτέλεσμα είναι ενθαρρυντικό, αλλά μια εργαστηριακή προσομοίωση δεν τεκμηριώνει αξιόπιστη ανακούφιση σε πραγματικό πλου.

Μπορείτε να δοκιμάσετε να αναπνέετε ήρεμα και αβίαστα, χωρίς να πιέζεστε να παίρνετε βαθιές ανάσες ή να συγχρονίζετε την αναπνοή σας με κάθε κύμα. Αν η ναυτία συνεχίζεται, δεν σημαίνει ότι αποτύχατε στην τεχνική. Δοκιμάστε κάποιο άλλο μέτρο ή ζητήστε βοήθεια· δεν ωφελεί να μετατρέπεται μια τεχνική ανακούφισης σε ακόμη μία υποχρέωση.

Η ενεργειακή διάσταση: ο ρυθμός ως μεταφορά, όχι ως αιτία

Ο χρόνος στη θάλασσα μπορεί να έχει και μια πνευματική διάσταση. Για εμάς, το «βρίσκουμε τον ρυθμό μας» μπορεί να σημαίνει ότι παρατηρούμε, νιώθουμε σύνδεση με όσα μας περιβάλλουν και επιτρέπουμε στον εαυτό μας να βιώσει μια ασυνήθιστη κίνηση χωρίς να κρίνουμε κάθε αντίδρασή του. Είναι ένας τρόπος να προσεγγίζουμε την εμπειρία, όχι μια ιατρική εξήγηση.

Η διάκριση έχει σημασία. Οι έρευνες που εξετάζουμε εδώ δεν τεκμηριώνουν ότι η ναυτία στη θάλασσα οφείλεται σε ασυμφωνία ανάμεσα σε μια «εσωτερική δόνηση» και τη συχνότητα του ωκεανού. Ούτε δείχνουν ότι η αύξηση ή η μείωση μιας πνευματικής δόνησης προλαμβάνει τη ναυτία. Μπορούμε να εκτιμούμε τη μεταφορά χωρίς να την παρουσιάζουμε ως εξήγηση της λειτουργίας του σώματος.

Αν ο διαλογισμός έχει νόημα για εσάς, μπορεί να έχει θέση και στον χρόνο που περνάτε στο σκάφος. Δεν χρειάζεται να παίρνει τη θέση άλλων μέτρων, όπως το να κοιτάζετε τον ορίζοντα, να λαμβάνετε κατάλληλη προληπτική αγωγή ή να ζητάτε βοήθεια από τον κυβερνήτη. Αντίστοιχα, η αποφυγή του αλκοόλ είναι πρακτική συμβουλή υγείας, όχι απόδειξη ότι το αλκοόλ μειώνει κάποια δόνηση και έτσι προκαλεί ναυτία.

Μπορεί να νιώθετε βαθιά σύνδεση με τη θάλασσα και παρ’ όλα αυτά να έχετε ναυτία. Αποδοχή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι απολαμβάνετε κάθε αίσθηση· μπορεί να σημαίνει ότι αναγνωρίζετε την αδιαθεσία σας και επιτρέπετε σε κάποιον να σας βοηθήσει.

Ένα πρακτικό σχέδιο πριν από τον απόπλου και εν πλω

Η προετοιμασία σάς δίνει επιλογές, χωρίς να χρειάζεται να προβλέψετε ακριβώς πώς θα αισθανθείτε. Το να κοιτάζετε τον ορίζοντα, να αποφεύγετε δραστηριότητες που απαιτούν να εστιάζετε σε κοντινά αντικείμενα και να επιλέγετε μια θέση κοντά στο μέσο του σκάφους συγκαταλέγονται στις καθιερωμένες συστάσεις αυτοβοήθειας. Ρωτήστε τον κυβερνήτη ποια θέση είναι ασφαλής και κατάλληλη, αντί να μετακινείστε αναζητώντας ανακούφιση.

• Πριν από τον απόπλου, ενημερώστε τον κυβερνήτη αν ανησυχείτε για τη ναυτία ή αν σας έχει ξανασυμβεί.
• Όταν είναι εφικτό και ασφαλές, κοιτάζετε τον μακρινό ορίζοντα και όχι μια οθόνη ή τα κοντινά κύματα.
• Ρωτήστε για μια κατάλληλη θέση κοντά στο μέσο του σκάφους, όπου η κίνηση μπορεί να είναι λιγότερο έντονη.
• Δοκιμάστε να αναπνέετε αργά και αβίαστα και αποφύγετε το αλκοόλ πριν και κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.
• Αν σκέφτεστε να πάρετε προληπτική φαρμακευτική αγωγή, μιλήστε με φαρμακοποιό ή γιατρό πριν από το ταξίδι.

Τα φάρμακα για τη ναυτία λόγω κίνησης συνήθως δρουν καλύτερα όταν λαμβάνονται πριν αρχίσει η έκθεση στην κίνηση. Ορισμένα προκαλούν υπνηλία, κάτι που έχει σημασία στο σκάφος, ιδίως αν πρόκειται να πιάσετε τιμόνι, να χειριστείτε σχοινιά ή να αναλάβετε βάρδια. Ρωτήστε τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό αν το σκεύασμα είναι κατάλληλο για εσάς, πότε πρέπει να το πάρετε και ποιες ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να έχει, αντί να θεωρήσετε ότι οποιοδήποτε προϊόν για τη ναυτία ταιριάζει στην περίπτωσή σας.

Οι επανειλημμένοι εμετοί δημιουργούν και έναν ακόμη κίνδυνο: την αφυδάτωση. Ενημερώστε τον κυβερνήτη και ζητήστε ιατρική συμβουλή αν οι εμετοί συνεχίζονται ή δεν μπορείτε να κρατήσετε υγρά. Ο περισσότερος διαλογισμός δεν αρκεί για την αντιμετώπιση της αφυδάτωσης.

Για να γνωρίσετε τη θάλασσα, δεν χρειάζεται να μπείτε σε αναμέτρηση με το σώμα σας. Μερικές φορές ισορροπία σημαίνει να κοιτάξετε τον ορίζοντα· άλλες, να ζητήσετε συμβουλή για την πρόληψη ή να πείτε ότι χρειάζεστε βοήθεια. Τα κύματα μέσα μας αξίζουν την προσοχή μας, όχι το φταίξιμο για την αδιαθεσία. Εσάς τι σας βοηθά να νιώθετε πιο σταθερά στη θάλασσα;